Historisk ougenblik: Amerikanen en Noord-Koreanen üm tåfel

foto: REUTERS

Donald Trump en Kim Jong-un sint den eyrsten amerikaansken president en noord-koreaansken leider dee med mekander üm tåfel güngen, skriv de britske BBC. Ne nooyt verwachte untwikkeling nå een jår van dreigementen hen en wyr.

De beiden deyden mekander de hande in een luxe hotel op Sentosa-eiland in Signapore, vöärdat se an et gesprek begünnen.

Nå et topoaverleg underskreven de leiders een ‘behapbår’ papyr, med dårup ne belofte vöär nye banden tüsken beide ståten.

Et gesprek güng oaver et süssen van de spanningen tüsken de landen en untwåpening van de noord-koreaanske atoomsküre.

Et dokument drivt Noord-Korea töt nukleäre untwåpening en belovet “nye banden” tüsken Washington en Pyongyang.

Der wörd med gin woord eköyerd oaver de eisen van de VS töt “vulledige, nåkykbåre en unümdreybåre denukleärisaty.”

By ne vertöning wår beide leiders den breyv underskreven, gavven de beiden korte upmarkingen an de pers, mär güngen wydter nit in up öäre kyk up et dokument.

Seldsaam soort teake veroorsaket vrömde bywarkingen in Amerika

Lone-starteaken hebt ne kenmarkende vlakke up de rügge. (Foto: Wikimedia Commons/Sam Droege)

Et sal u nit ontgån weasen dat der nen teakenplåge in Europa wodet (kortebuksenwear ten spyt). Dat dee deerkes under mear de seekte van Lyme köänt veroorsaken, sal ook gin nys mear weasen. In Amerika hebt se nu last med ne seldsame teake den as u slimme jöäkerye, magenkrampen, ådemproblemen en selvs de dood kan geaven. Mär der is noch ne apartere bywarking: vleysk-allergy.

De Amblyomma americanum, ook wal de lone-starteake nöömd, sorget dat y gin sin mear hebt an vleysk. Ne enkele bette van sunne teake kan u selvs al ne leavensdreygende allergy vöär ne årt sükermolekuul geaven dee in rood vleysk sit.

De seekte wör pas in 2004 untdekt döär immunoloog Thomas Platts-Mills, den vernam dat löde med kanker under syne behandeling allemål deselvde kenmarken hadden, segt Wired.

Syne kankerpatiënten kregen allemål etselvde medicyn, Cetuximab. Mär dee wat in et süüdoosten van de VS woanen hadden 10x sovölle kans üm symptomen te krygen so as jöäkerye, swelling, en leageren blooddruk.

Platts-Mills undersöchten et med et blood van de tröffene patiënten. De oavereenkumst was de rappe tooname van afwearstoffen vöär alfagal – et süker in vleysk. Cetuximab sit vul med dissen süker.

Uuteyndelik untdekken Platts-Mills wår de patiënten so gevölig van warren: 80% van de allergiske patiënten bleak beaten te weasen döär de lone-starteake.

Platts-Mills hevt antöönd dat ne teakenbette ne twentigvoldige tooname in afwearstoffen teagen alfagal untkeatent. Andere undersökers probeert nu uut te vinden wårüm et lyf so stark reageert up de teakenspye, mär een antwoord löt noch eaven up sik wachten.

Üm et undersöök noch lastiger te maken, wordt völle löde dee beaten nit allergisk.

Underwyl at et undersööksteam gangs is, kön y mär een paar dinge doon üm beaten te vöärkoamen: DEET stryken of lange buksen dreagen in streaken wår as de teake vöärkümt. Of nit når Noord-Amerika reysen.


Brunne: iflscience.com
Döär James Felton
20 juni 2017

Lätste noordelike witte nöäshoornmänneke uut de tyd

Nen versörger is gangs med Sudan. (foto: AFP)

Et lätste männeke van ’n noordeliken witten nöäshoorn, Sudan (45), is nå månden seykte uut de tyd köämen, segt syne versörgers. Sudan woanen in et beskarmingsgebeed Ol Pejeta in Kenia. Måndag hebt se üm ne spöyte dån, ümdat hee vöörtan slimmere olderdomskwålen har.

Med synen dood blyvt van de undersoorte enkel twey vröwkes achter: syne dochter en kleyndochter. De eanigste hoape ligt nu by In Vitro Fertilisaty (IVF)-technyken.

Der was probeyrd Sudan by de andere twey vröwkes te setten, mär dat löyp up niks uut. Up de datingapp Tinder was der vöär üm een profyl maakt, üm geld by mekander te krygen üm de IVF-technyk vöär nöäshoorns te untwikkelen.

Dårmed kreag et deer leyvhebbers oaver de heyle werld. Disse fans trüürt nu üm synen dood en et anstånde uutstarven van ’n noordeliken witten nöäshoorn.

Måndag wör vulgens beskarmers Sudans genetiske materiaal afnöämen. Dårmed wilt se in de tokumst noordelike witte nöäshoorns kweaken via vernüftige celtechnyken, med såd en de eycellen van Najin en Fatu, de lätste twey vröwkes.

Et männeke, wat ümreakend 90 jår old was in menskenjåren, wör al behandeld vöär afbraakspuurs in syne spyren en bütte, nöäst flinke wunden an syne huud.

De lätste 24 üür kun Sudan neyt meer in de beyne koamen, löäten de beskarmers van Ol Pejeta dinksdag up Twitter weaten.


Welle: bbc.com

Black Mirror in China: online ranglyste bepålt uw huusanbod, reysekansen en vreanden

Dallas Howard as Lacie in Nosedive (foto: Telegraph.co.uk)

In Nosedive, ne afleavering van Netflix-ryge Black Mirror, spölt Bryce Dallas Howard een karakter Lacie. Ne vrowe dee höger up de sociale ranglyste wil kommen, döär ne gode indruk achter te låten up de bruudloft van ne jöögdvrindin. In disse afleavering wörd öären rang bepåld döär ne app, wårmed löde mekaar steeds pünten geavt.

Wu höger in rang de löde sint wår as Lacie med üm geet en wu högere pünten löde öär geavt (4,5 of mear uut 5 pünten), wu mear as Lacie in anmarking kümt vöär een grötter huus of andere vöärdeelkes. As see öär geduld sul verlesen teagen nen ober of nen winkelbedeenden, of as see med legere rangen eseen wörd, löp öären rang terügge en wörd se butenslöäten van de verfyndere lågen in de samenleaving.

Et tydskrivt Wired skrivt nu oaver Zhima Credit, ne ranglyste vöär “persöönlik kredyt”. Et steet in verband med Alipay, de meestbruukte mobyle betaalwyse in China. De macht van Zhima Credit düt akelig völle denken an de afleavering Nosedive.

Met Zhima Credit krygt brukers tüsken de 350 (leage) en 950 (hoge) pünten. Löde med ‘gode’ pünten krygt vöärdeelkes en belöningen. Skulden aflossen leavert mooye pünten up, mär ook bepålde kwalifikatys, de dingen dee as y koopt en, belangryk hyr, de löde wår as y med üm gåt.

Skryvster by Wired, Mara Hvistendahl, beskrivt wu see verleaden augustus et systeem bruken en medeen ne “slechte” rang van 550 pünten an de bukse had. Dårdöär mus see € 25,- borg betalen üm ne fytse vöär 12 cent te hüren. Üm GoPro’s of gratis paraplü’s te hüren mus see ook borg betalen. “Ik hören by de digitale underlåge,” skreev Hvistendahl.

Mär et wörd noch mooyer: Zhima Credit steet in verbinding met de Lyste van Unearlike Löde, ne lyste dee de Chineeske regearing byhöld. Dat untdekken journalist Liu Hu. Hee har pünten dee üm ne “Tweederangs Börger” maken, terwyl hee helemål gin profyl had by Zhima Credit. As hee wul reysen wör hee dwars esetten: hee kun enkel de leagere klassen boken up de langsaamste treynen. Hee kun bepålde konsumptygoderen nit kopen en ook gin düürdere hotels boken. Vöär gröttere bankleningen köm hee nit in anmarking.

An de andere kante hadden löde med hoge Zhima Credit-skores allerhande vöärdelen: Lazarus Lui har ne skore van 722. Hee kun güstige vöärwearden afköyeren by leningen en apartementhüür. Up verskeydene dating-apps kreeg hee toogang, as hee en syne vrowe et nöst under ’n boom sullen krygen. Noch een paar pünten der by up en hee kun so een mooy visum når Lüxemburg krygen.

Een andere millenial med ne hoge rangvoring vertellen Hvistendahl dat de rangen van de löde wår y med üm gåt invlood hebt up uw egene pünten: “as uwe vreenden allemål hoge pünten hebt, is dat weer günstig vöär u. Heb y vreanden med minder kredyt, is dat nit best vöär u.”
Hyr leas y et hele verhaal (in et engelsk). De behöörlik nauwkörig vöärspellende afleavering Nosedive vind y up Netflix.


Alice Vincent
15 december 2017
Telegraph.co.uk

Et vöärnaamste nys van måndag 5 february 2018

Internationaal

Terrorist angreep Parys in Belgye vöär rechter

foto: Belgisk/Franske polity

Den ennigsten noch leavenden jihadterrorist van de angreyp in Parys, Salah Abdeslam (29), kümt in Belgye vöär et gerecht. Toch steyt hey nu nit vöär Parys terecht, mer vöär ne skeyterye in Brüssel. By nen inval van Belgyske en Franske polity in een möygelik terroristenhuus wår Abdeslam sik verskulen, köm et up skeyten an. Hey verwonden drey agenten en wör een paar dage later vastnömmen. (bbc.com)

Afrikaansk Nationaal Kongres: Jacob Zuma müt aftreaden

Foto: REUTERS

Den van ümköperye verdachten Süyd-Afrikaansken president Jacob Zuma weygert töt nu tou up te stappen. De leydende partye van et land, de ANC, höld nu een spoodberåd. Den tweyden man van de ANC-partye, Cyril Ramaphosa, vervangt üm al seed desember, mer Zuma höld vul dat hey niks verkeerd düt. (bbc.com)

Lokaal

Twey störven by swår ungeval up N315 by Röörlo

By Röörlo in den neaderlandsken Achterhook sind måndagmorgen twey personenauto’s up eynander stot. Hyrby sind twey löde störven. Nen darden is swår gewond. Nen reddingshelykopter is der by. (tubantia.nl)

Vyvjöärige junge swår gewond by anvöring in Hagen

In et westfaalske Hagen is söndagmiddag is een jünken van 5 jår swår gewond raakt by een anvöring döär nen personenauto. Et kind spöllen rund klok 16.25 up stråte an de Oldehagenweg. Nen reddingshelikopter mus der by kommen, mer et kind is buten leavensgevår. (Westfalenpost.de)

Verdwelde keygelrobbe seyn in de Stöör by Steynborg

Foto: ndr.de

In de Stöör, de dardelängste rivyr van Sleyswyk-Holsteyn, wör söndag ne keygelrobbe seen. Et deyr likt vaste te sitten in ne årt ring van plastik. De seehundeninrichting van Frederikskoog is inmiddels up de höögte. (ndr.de)

Nyen bloodproof vöärspelt Alzheimer 30 jår vöär de tyd

De oranje plükskes sind beta-amyloïde plak, ne anwysing vöär Alzheimer. Beeld: Juan Gaertner.

Nen bloodproof vöär beta-amyloïde plak wat by Alzheimer höärt, likt ne betrowbåre wyse üm te vöärspellen of ymand de seekte kan krygen. Lange vöärdat denne der ook verskynselen van löt seen.  Up dit ogenblik is der weynig an te doon as der Alzheimer vaststeld wörd. Mer as de hüdige pröve met Alzheimer-behandelingen good uutpakt, kan dissen bloodproof unmisbår worden üm wat te doon an de meest vöärkommende oarsaak van dementy. Dat steet up IFLscience.com.

In de 80’er jåren gavven Professor Colin Masters van et Florey Institute metleyding an een team wat beta-amyloïde plak uut de harsens van Alzheimer-pasjenten in kaarte brachten. Dit hülp by et begrypen van de seekte en et warken an ne küür, mer et hülp niks by et vaststellen van de diagnose. Et plak was enkel te vinden döär harsens uut te plüsen en dat wil nit best by löde dee nog leavt.

Nog nit so lange leden konnen PET-scans helpen by et upsporen, mer dat was te flink an de prys vöär dagelikse toopassing. Met nen rüggenprik kon ook keaken worden når de beta-amyloïdeweardes, mer dat is wyr ne unpleserige handeling. Oaver de hele werld sind teams in nen wåren wedstryd üm nen goodköpen en nit-indringenden proof te untwikkelen.

Masters is nu by een team dat in Nature beskrivt wu as met massaspektometry ook hele leage anweasigheyd van beta-amyloïde in et blood meaten kan worden. Ene van de metskryvers an et artikel is Dr Koichi Tanaka, den in 2002 metdelen in de Nobelprys, vöär undersöök når massaspektometry üm grote biologiske molekülen te analyseren.

By tests in Australye en Japan lööt ’n proof ungewoon hoge weardes beta-amyloïde seen by löde met Alzheimer en by löde dee noch good by verstand sind, mer dee by andere tests al blood geaven harren.

“Et hangt af van leavtyd en genen wuneer disse lätste gruup löde verstandelike aftakeling låt seen. Mer as se lange genog leavt, kümt dat vanselv.” sea Masters in een interview.

Alzheimer untwikkelt sik meesttyds oaver ne tydsspanne van 30 jår en et grötste deel dårvan sunder verskynselen. Dissen nyen proof böd genog wårskowing. Volgens Masters konnen genog beweaging, slåp, harsentraining en gesund eaten de effekte vertrågen, mer nit völle, anders as by andere vörme van dementy.

Dårdöär likt et misskyn sinloos üm u te låten testen, mer volgens Masters is der al tenminsten een medisyn dat good likt an te slån by sichtbåre Alzheimer. Wu eerder y der dan by sind, wu better.

Mediske pröve köänt völle sneller up de markt bracht worden dan behandelwysen. De  Shimadzu Corporation hef al anspråke dån up de rechten üm et so snel mögelik uut te brengen.


Döär Stephen Luntz
IFLScience.com
1 february 2018

Süüd-Afrikaanske goldmynwarkers redt

foto: AFP/Getty Images

Al de 955 mynwarkers uut ne goldmyne in Süüd-Afrika sind veylig wyr boaven haald. Se satten al seed woonsdagoavend vaste in de myne, döärdat den strööm uutvöllen was. Dat skrivt de BBC.

“Alleman is der uut,” sea James Wellsted, spreaker vöär de firma Sibanye-Stillwater.  Volgens Wellsted harren der wat kerls wat tekenen van uutdröging en nen hogen blooddrük, mer wydter niks slims.

Oarsaak van et ungeval was nen storm den as nen elektrisiteytspål ümblöös. Doardöär köm de hele myne sunder strööm te sitten. Vrydagmorgen was et wyr terechte en konnen de mynwarkers wyr met de lift når boaven.

“Et was wal stressvul. Der was nit genog döärlöchting,” segt mynwarker Mike Khonto. “Gelükkig kon uns management uns wat eaten en water låten sakken.” De warkers magt sik nu eerst wasken en wat eaten. Dårnå wörd öäre gesundheyd nåkeaken.

Süüd-Afrika is ene van de grötste goldprodusenten, mer döär mekaar neamt se et met de veyligheyd nit so nauw.

De Beatrix-myne ligt in Welkom-stad, ungevear 290 km up et süden van Johannesburg. Hee valt under mynbowbedryf Sibanye-Stillwater. De myne hef 23 verdepingen, by mekaar töt 1000 meter under et uppervlak.

 

Drentse Isa Zwart wint püblyksprys up Songfestival vör minderheydsspråken

UDINE (IT) – Sängeresse Isa Zwart (17) uut Emmen hef in et Italiaanse Udine de püblyksprys wünnen up et Europees Songfestival vör minderheydsspråken. De höövdprys was vör den Switser Tumasch è. Dat skrif RTV Drenthe.

Isa Zwart up et Drèents Liedtiesfestival. (Foto: RTVDrenthe.nl)

Gisteråvend trööd Isa Zwart up in Udine met öar Drentse nummer Mamme See. Dårmet wün se verleden mei et Drèents Liedtiesfestival.

As vöörsprekster van et Saksysk mus see tegen söven andere finalisten stryden. Dee süngen in et Baskysk, Welsk, Fryulysk, Oksytaansk, Reto-Romaansk, Bretonsk, Gallysk.

Zwart halen de top dree nit, mer kreeg wal de meeste püblyksstemmen, wuurmet se de püblyksprys binnenhalen. “Echt machtig gaaf. Et güng heel good en wy hebt ons beste dån, dat is et vörnaamste”, sea ne upwekte Zwart nåtyds.

Nye soort Galapagos-vinke ontstån

De nye vinke, de nåwas van de twee soorten Geospiza fortis en Geospiza conirostris.

Nen koppel vinken up de Galapagos-eilanden is gangs üm ne nye soort te vörmen. Dat steet up de webstea van de BBC. Et is et eerste mål dat ondersökers soortvörming in korten tyd in et wild seen hebt. Dat skryvt se in et tydskrift Science.

De vorskers hölden jårenlange een skarp oge op álle vinken van Daphne Major, een klean eiland van de Galapagos. In 1981 vernömmen de ondersökers at der één männeke van de grote kaktüsvinke (Geospiza conirostris) was åverkömmen vanof Española, een ander Galapagos-eiland. Et deerke har 105 km vlögen.

Een Geospiza conirostris-männeke vlöög 104 km van Española når Daphne Major en versyren dår ene van de lokale meakens. (foto: Peter Grant)

Professors Rosemary en Peter Grant ontdekken ook at et männeke nit stil har setten. Hee har een vröwke van de lokale grondvinke (Geospiza fortis) versyrd. Nu, 40 jår later, hebt ze 30 mengvinken as nåwas. De lokale grondvink-dames vindt et aksent van de nye vinkenkearls nit sexy en müt der niks van weten. Düs holdt de nye mengvinken et onder mekaar. Dårmet is der ne nye soort ontstån.

Een Geospiza fortis-vröwke, inheems op Daphne Major. (Foto: Peter Grant)

Normaal kan nåwas van verskillende olders nit good gedyen, ümdat se dör ören bouw nit et jüüste etten könt vinden. Mer de nye vinken sind grötter dan de andere vinken. Se könt dårdör ander etten an, wuur de inheemse vinken nit ankomt. Se loopt mekaar düs nit in de weg.

Üm te kyken wu de nye vinken genetys in mekaar stekt, tröken de Grants der Professor Leif Andersson van de Üniversiteat van Uppsala uut Sweden by an. Den ontdekken at der al seed et tweede geslacht gin vermenging mear was met de andere soort. Se nöömt dit reprodüktyve isolasy. De nye grote vinke steet volledig up sikselv.

Et mooie is dat dit nu jüüst by Darwin-vinken op Galapagos gebüürt. Düür de verskillende nebbens (snavels) te vergelyken, ontdekken Charles Darwin zin evolütsy-verhaal en natüürköse, wuurmet hee syn wearldbekende book On the Origin of Species kon skryven.

“Nå een paar pilskes kan ik altyd better Düüts.” – Klopt, zegt onderzökers

Onderzökers van de üniversiteyten van Liverpool, Maastricht en King’s College in Londen zegt dat löö met nen spütter op zik better könt redden in ne tweede språke. Dat skryvt ze in et Journal of Psychopharmacology.

Et is algemeen bekend dat alkohol invlood hef op begrip en beweaging. Veardigheden zo as dinge ontholden, opletten en u gedreagen lydt slim onder de rechtstreekse uutwarking van alkohol.

Disse veardigheden heb y nödig as y ne tweede språke (gin moderspråke) sprekt. Y zollen düs denken dat dit sprekveardigheyd hindert. Mer van de andere kante haalt alkohol de remme der of. Y dörft mear nå een paar pilskes en zint minder bange üm fouten te maken.

Met dit onderzöök is dat vör et eerst onderzocht.

Sprekveardigheyd
Vör et onderzöök skatten wårnemmers de sprekveardigheyd in van deelnemmers met ne lege dosis alkohol. Dårby tellen ook de inskatting van de deelnemmers zelv met. De deelnemmers warren 50 Düütsers dee an de üniversiteyt van Maastricht stüdeert en dee kortens Nederlands hebt learen skryven, sprekken en leazen.

De deelnemmers kregen willekürig ne lege dosis alkohol of een behearsdränken zónder. De dosis wör ofstemd når lyfsümvang, ongevear 2 glazen beer vör nen kearl van 70 kg. Dårnå mossen ze een paar minüten met nen onderzöker in et Nederlands babbelen.

De gesprekken wörden opnömmen en beoordeeld dör twee löö dee as Nederlands as eerste språke hebt. Disse wüssen nit wee van de deelnemmers alkohol kregen har. De deelnemmers mossen ook zelv öare sprekveardigheyd een syfer geven.

Et bleek at deelnemmers met alkohol högere syfers van de observators kregen. Ze harren bettere uutspråke. De deelnemmers zelv gavven zikzelv gin högere syfers.

Bedenkingen
Volgens Dr. Inge Kersbergen van et Institute of Psychology, Health and Society an de üniversiteyt van Liverpool löt et onderzöök zeen dat alkohol kan helpen by et uutsprekken van ne vrömde språke as y ne kortens leard hebt. Hef den ööm toch gelyk, den as op feestkes röp dat hee nå een paar pilskes better Düüts kan.

Dr. Fritz Renner, nen anderen methelper an et onderzöök, hef nog wal een pünt van andacht: “Wy müt der by zeggen dat deelnemmers in dit onderzöök mer een klean betken alkohol had hebt. Ne högere dosis helpt wårskynlik jüüst nit by de uutspraak.”

Dr. Jessica Werthmann, den ook methülp zea “dat wy vörzichtig müt wean met disse uutkomsten. Wy müt nog eerst de oorzaak vinden. Ene van de mögelike oorzaken is et angstverlegende effekt van alkohol. Mer dat müt wy eerst wydter onderzöken.”

Et hele onderzöök kön y hyr leazen:

  • Fritz Renner et al. “Dutch courage? Effects of acute alcohol consumption on self-ratings and observer ratings of foreign language skills.” Journal of Psychopharmacology (2017). DOI: 10.1177/0269881117735687

Welle: Medicalxpress.com
18 oktober 2017