Wuurüm Romeins beton nog altyd steet en modern beton vergeet

An den ofsluutdyk is nen hoop onderhold nödig. Met et Romeinse beton zol et zikzelf verstarken. (Foto: commons.wikipedia.org)

Wetenskappers hebt et geheim uutplüzet achter de starkte van Romeinse bouwsels dee in water ståt. De bevindingen könt bouwers van vandage helpen.

Öre bouwsels ståt nog altyd, 1500 jår nå at de leste centurion der by güng liggen. Nu is et Romeinse geheim van slytstark beton endelik kraakt.

Et Romeinse resept – een mengsel van vülkanyse aske, leem (calciumoxide), zeewater en knobbens vülkanysen rots – hööld piers, waterkeringen en havens by mekaar. Mer nog een belangryker verskil met moderne bouwwarken: de waterbouwsels wörden verdan starker.

Volgens de gelearden köm dat dör ne wesselwarking in et sement, tüsken et vülkanyse materiaal en zeewater. Dårdör ontståt nye myneralen, dee et beton starker maakt.

“Ze hebt hyr onmööndig lange åver nådacht. Et warren vernemstige löö,” meant Marie Jackson, geologe by de Üniversiteit van Utah, en metskryver an een onderzöyk når Romeinse bouwsels.

Nu weet ze ook wuurüm, zegt ze. In et vakblad American Mineralogist beskryvt Jackson en konsorten wu as ze betonboringen bekeken van Romeinse piers, waterkeringen en havens. Earder wark har al antöönd at der leemdeelkes in de monsters zatten met et myneraal alümynöze tobermoryt – een zeldzaam spül wat lastig te maken is.

Et myneraal vörmen zik volgens Jackson al vro in de geskydenis van et beton, tun as et leem, zeewater en vülkanyse aske in et mortel met mekaar warken en zo wöarmte upwekken.

Mer nu hebt Jackson en öre onderzöökers een nye ontdekking dån. “Tun as ik et beton nog es bekeek, zaggen ik völ tobermoryt in de samenstelling van et beton, vake in verband zeen met phillipsyt, een ander myneraal.”

Volgens Jackson gavven dit an at der nóg wat an de hande was. Met de tyd lössen et zeewater wat in et beton tröök de vülkanyse kristallen en glassen up, wårvör alümynöze tobermoryt en Phillipsyt in de stea kömmen.

Disse myneralen, meant de skryvers, helpt et beton verstarken, vörkomt sküringen en verstarkt et bouwwark as ze gröit.

Modern beton, in vergelyk, wat up Portlandsement baseerd is, mag nit veranderen as et hard wörd. Wat vör ne wesselwarking tüsken materialen dan ook, gef skade an et bouwsel.

Jackson: “Et onderzöök gef ne totaal nye inkyk in betondreyen. Dat wat wy töt nu to as invrettende warkingen zaggen, feitelik heel bruukbåre myneralen zint, dee zörget vör veerkracht en misskyn wal verbetterde veerkracht åver längeren tyd.”

De bevindingen geevt anwyzingen vör betonmakerye zonder hoge temperatüren en carbondioxide. Dårby gef et ook ne basis vör duurzaam bouwmateriaal vör bruuk in waterbouwsels.

“Et gef nen bült topassingen, mer wy müt et nog wyder bestüderen üm de jüüste mix te vinden. Wy zint onderweags, mer wy müt et nog anskarpen,” zeg Jackson. “De uutdaging zit em in et vinden van wyzes üm beton met eenvoldige vülkanyse prodükte te maken. Dår wörd nu an warkt.”


Welle: theguardian.com
Skryver: Nicola Davis
4 juli 2017

Niejen stof kan lecht, wöarmte en beweaging in elektries umzetten

Oploader
Den stof KBNNO kan zorgen at opladen neet mear neudig is.

Um ons hen zitt meardere soorten energie: zunlecht, de wöarmte van de kamer en zelfs oonze eegne beweagingen. Met al disse (meesttiedsverspilde) energie zolle vie heel best onze dreagboare gadgets met können opladen. Van biometriese sensoren töt smartwatches. Onderzeukers van de Universiteit van Oulu in Finland hebt ontdekt dat een mineraal met ne perovskietkristalbouw de juuste egenskappen hef um energie van meardere wellen tegelieke te onttrekken.

Perovskiet is ne groep mineralen woarvan völle een of twee soorten energie könt opnemmen. Mer nog nooit tegelieke. Een mineraal oet de groep kan good wean veur zunnesellen. Met de juuste trekken um zunnekracht um te zetten in elektries. Een ander kan energie halen oet wöarmte- en drukveranderingen, dee veurtkomt oet beweaging.

Mer mangs is een soort energie nit genog. Bepoalde soorten energie zint nit altied veur handen. Et is bewolkt of iej zit in oawerleg woardeur iej nitkönt rondwandelen. Andere onderzeukers hebt al apparaten oetklamusterd dee meardere soorten energie könt gadderen, mer doarveur hebt ze dan meardere stoffen neudig, woardeur et zwoare apparaten wordt.

Yang Bai en zinne onderzeukers van de Universiteit van Oulu deden disse wekke in et blad Applied Physics Letters van American Institute of Physics oet de deuke wo as et zit. Ze onderzöchten nen perovskiet met den naam KBNNO. Liek as aandere perovskieten is KBNNO een ferroelektries materiaal, met kleane elektrise dipolen, vergeliekboar met kleane kompasnöalde in nen magneet.

Onbewarkt perovskiet, nog gin KBNNO (foto: Andrew Silver USG van Wikimedia Commons)
Onbewarkt perovskiet, nog gin KBNNO (foto: Andrew Silver USG van Wikimedia Commons)

As ferroeletriese stoffen zo as KBNNO wöarmteverskil metmaakt, goat öare dipolen verkeerd stoan. Dit wekt nen elektriesen stroom op. Deelektriese lading heupt zik op in de richting woar de dipolen henwiest. Deur de stof te vervormen, kö’j zorgen at bepoalde delen ladingen antrekt of juust afstoot, woardeur weer nen stroom op gank kump.
Der hebt al earder onderzeukers noar KBNNO’s lechtstarke en algemeen ferroelektriese trekken kekken, mer dat was altied bie slim kolde temperaturen. Doarbie keken ze nooit noar de oetwarking van wöarmte en druk. Volgens Bai is dit et eerste moal at al disse trekken bie kamerwöarmte bekekken wordt.

KBNNO kan oardig good elektries opwekken oet hette en druk, mer neet zo good as andere perovskieten. Doarum hebt de onderzeukers ne wieze vunden um de samenstelling van KBNNO te veranderen met natrium, um te zorgen at et op disse vlakken et meeste der oet haalt.

Met een joar hopt Bai een veurlopig model van een multi-energiegadderend apparaat te maken. De stof is redelik eenvoldig te maken, dus met een paar joar zol et op de markt können kommen, as de onderzeukers de beste samenstelling vindt.

“Dit drif de ontwikkeling van et Internet of Things en kloke steaden nog wiedter. Energieverbroekende apparaten könt bestendig worden,” meant Bai.

Dissen soort stof kan zelfs de batteriejen in oewe apparaten vervangen. Energieniever wörd heuger en iej hooft minder vake op te laden. Ooit, meant Bai, kan multi-ennergiegaddering zorgen dat iej oewe apparaten nooit mear an de lader hooft te leggen. In kleine apparaten hooft misskien zelfs helemoal ginne batterieje mear.

Et hele onderzeuk:
Yang Bai, Tuomo Siponkoski, Jani Peräntie, Heli Jantunen, Jari Juuti. Ferroelectric, pyroelectric, and piezoelectric properties of a photovoltaic perovskite oxide. Applied Physics Letters, 2017; 110 (6): 063903 DOI: 10.1063/1.4974735


Welle: sciencedaily.com
7 februwoari 2017

Meugelik oseaan op niej oontdekten wearld

Proxima b, met öaren zunnestearn en twee aandere planeten in zicht. (ESO/M. Kornmesser)

Steunden verleden augustus de wetenskoppers nog op de baanken um te vieren at ze ne nieje wearldachtige planeet veunden harren, non hebt ze alwier wat niejs. Dee wearld, dee as ze Proxima b neumd hebt, hef nen oseaan en nen dunnen daampkreenk.

Een antal Fraansken van et Nasjonale Sentrum vuur Wetenskoppelik Oonderzeuk (NSWO) hef det zegd in een persbericht. “Den planeet hef misskien water an de oppervlakte, en doarumme meugelik ook leawen. Et mag ook nen ‘oseaanplaneet’ wean, woer as nen oseaan de hele oppervlakte beslöt. Vergeliekboar met een antal iesmoanen van Jupiter of Saturnus.”

Et wör aait al annömmen at de wearld water har, mer de oonderzeukers köant det eankel nog mer ‘noagoan’ met rekkenkeunde töt at den planeet ne moal vuur de stearn langs keump. Pas dan köant ze et echt bekieken en oonderzeuken. Een joar op Proxima b doert mer 11,2 deage, mer de eerste vuurbiegaank mu’w nog zeen. En et is mer de vroage of det ooit geet geburen.

content-1475839958-proximab1.jpg
Vergeliek tusken samenstelling van aandere planeten en van Proxima b, met duursnee op den y-as en massa op den x. Et is of net oonze earde of et hef nen fleenken oseaan. (NSWO)

Doarumme mossen de oondervorskers et doon met ne gaddering data, wetenskoppelike skattingen, benöaderingen en komputernoabootsingen. Zo konnen ze de meest vuur de haande liggende verdeling van massa op Proxima b. In een völbesprökken oonderzeuk wat ze op arXiv zat hebt, rekkent ze det de duursnee ongevear 0,94 töt 1,4 moal zo groot as oonze Wearld is. As de lege skatting klopt, mut et ne onmeundig dichte, metaalachtige karn hebben. Ene wat wal tweedaarde van de hele massa is.

Der zol nen rotsachtigen maantel umhen zitten, net as bie de earde. Duur dit nöast nen hoop aandere rotsachtige wearlden en planten te leggen, kon et team inskatten det der water mut wean. Mer neet mear as 0,05 perseant van de hele massa van de planeet. Det lik wier mirakels völle op oons eegne blaauwe stearnstipke.

As de heugere skatting woar is, was de verhoolding massa tusken rotskarn en oseaan ongevear 50 um 50. Det zol betekenen at dee hele wearld oonder nen oseaan van 200 km deep zit.

Wo as et ooit bekiekt, der kan in ieder geval ne oard oseaan wean. Neet onbedudend is ook at de noabootsingen angeewt at der nen dunnen daampkreenk mut wean.

Op dit ogenblik is et nog neet mear as giswaark. Et kan eawengood wean at disse rotswearld löag, weust, dreuge en leawenloos is. Mer et hef der verdan mear skien van at der een tweede thoes vuur de leu “um de dure” lig.

Et persbericht leus ook det “et woarskienlik is at der vlöaiboar water an et oppervlak is woerduur as der ook leawen kan wean.”

ANen vuurstelling van wo as Proxima b der oetzeen kan. Kortbie den rooien dwergstearn Proxima Centauri stoat de stearns Alpha Centauri A en B . ESO/M. Kornmesser

Dissen “noaberwearld” is nog neet echt zeen, mer der is genog indirekt bewies det he besteet. Hee verstekt zik net achter den rode dwergstearn, den as 99,85 perseant meender fel braandt as oonze zunne.

De boetenste delen van dit stearnstelsel zeent akelig koold, mer Proxima B dreeit zo kort bie dissen (noar verhoolding) koolden stearn, det et der in teorie ideaal woarm is vuur vlöaiboar oppervlaktewater. En as der water is, is der leawen.

Den wearld dreeit vaste um den stearn, wat inheuld at ene ziede aait in et lecht zit en den aanderen aait in n duusteren. Proxima b hef volgens eerste berekkeningen temperaturen roond de -40°C. As et nen daampkreenk hef, wat dit nieje oonderzeuk wal angef, kan den temperatuur wal 30°C in et lecht wean en neet leger as -30°C an de duustere kaante.

Dit is perfekt vuur nen oppervlakteoseaan, of et enen wearldbreden is of mearderen, verspreaden, net as hier op earde. Et eerste idee is neet zo vrömd. Der zeent der al een antal bekeand. Der zit der ene oonder de ieskappe van Jupiter’s Europa en ene oonder Saturnus zien Enceladus.

Proxima b dreeit binnen et woarme wonboare bereik van zinnen stearn. Et hef der skien van det den oseaan neet bevröaren is. In ieder geval neet an de dagkaante. As et rekkenwaark klopt, hef den planeet nen oseaan zo as vie dee hier ook hebt. En misskien, heel misskien, zweamp der wal van allens in.

Zol Proxima b der zo oetzeen? Vadim Sadovski/Shutterstock

Duur Robin Andrews
7 oktober 2016
Welle: iflscience.com

Japanner haalt vuur 50 joar stroom oet enen tyfoon

Challenergy
Challenergy

Wat mut iej as der zes moal in et joar nen tropiesen superstoarm oawer oew laand roazet? Gewone leu kroept vort, mer bie den Japansen ingenieur Atsushi Shimizu gung een leampken op. En duur zinne oetveending meugelik nen helen hoop mear: hee bedachen weendmöllen woermet as Japan vuur 50 joar stroom kan opwekken. Oet enen tyfoon.

“Japan hef nen hoop mear weendkracht as zunnekracht. Vie mut et eankel nog goan broeken,” zea Shimizu tegen Junko Ogura en Jenni Marsh van CNN. “Japan kan een wearldmacht van weend worden.”

Shimizu stichten et greune ennergiebedrief Challenergy in 2013. Mer volgens um heulden de importeerde Europese weendmöllen gin staand in et Japanse wear. Ze hebt de vervelende neiging um beskadigd te raken van tyfonen.

En doar komt dus de zelfmaakte turbines um den hook. De nieje möllen mut öaren eersten tyfoon nog metmaken. Mer ze zeent oontwörpen um grillige, hewige dwerrelweend te duurstoan. Ze hebt nen as den alle kaanten op kan en verstelboare bladsnelheden, zodet ze zik nooit köant verdreeien.

As groondslag vuur de oetveending hef Shimizu et Magnus-effekt broekt – de wieze woerop as lochtstreume zik roond dreeiende dinge krult (zo as nen basketbal) en der geliektiedig druk op zet.

In dit geval zet et de bladen um de turbine an um te beweagen. Dit is good te zeen in oonderstoand filmken. Liektiedig kan den middelstellen spönnen worden um de bladen te vertroagen of stille te zetten. Maakt neet oet wo hard at den tyfoon roazet.

In noabootsingen van et bedrief halen de weendmölle 30% weendkracht. Det is meender as de gewoonlike 40%. Mer ja. Gewone weendmöllen köant dan wier neet dreeien in nen tyfoon.

En dartig perseant op nen tyfoonkracht is toch beheurlik wat mear as 40 perseant op een heanig zuchtken. Met eenmoal poesten kan nen superstoarm genog beweagingsennergie opwekken vuur de helfte van de hele streumvuurroad van de wearld. Iej mut et eankel eawen können vangen.

Toch zitt der nog wat bulten in de weg. Zelfs as et Shimizu en zinne möage lukket um alle kracht oet nen tyfoon te vangen, köant de hudige batteriejen et neet an um det allemoal op te sloan.

Mer loa’w enen trad tegelieke doon. De oondervorskers hebt öare eerste proofmölle in Okinawa bouwd en wochtet non op nen echten tyfoon.

De Japanse regearing kik nauwlettend met. Ze weelt rap nieje streumwellen veenden. Noa den karnraamp bie Fukushima ligt ja et hele atoomprogramma op et gat. Ongevear 84 perseant van alle streum in et laand haalt ze non van oawer vear.

Mer as Shimizu’s mölle de kracht van nen echten tyfoon ankan, kan Japan  zik in et vuurliggende mear zelf redden.

“Det vie weanig kaans maakt, wetet vie,” gavven Shimizu too an Peter Rothenberg van Tech In Asia. “Mer et kan ne techniek wean dee as onmeundig neudig blik. Ik veule mie as nen Don Quixote den as de weendmöllen oetdaget. Hee verlöar, mer vie zöalt winnen.”


Duur David Nield
30 september 2016
Welle: Sciencealert.com

Ankommend Niejjoar lig Australië 1,8 meter wiedter noar et noorden

Skienboar lig Australië neet zo gearne “Down Under”. (Foto: Kateryna Kon/Shutterstock)

Hoold oe vaste, Australiërs! Met Niejjoar 2017 verspreenk oew laand 1,8 meter noar et noorden. As iej, lewen lezer, non met op etrökkene weankbrouwen zitt, heb iej vaste in de smiezen at det neet kan kommen van een of aandere apokalyptiese verskoewing van tektoniese platen. Toch hebt driewende wearlddelen wal wat te maken met dit eardriekskeundige foefje.

De Australiese Plate, een lös stukke van den eardkorst, verskof ongevear 7 cm per joar. Loatt det een antal joar geworden, telt et bie mekaar op, en lokale kaartpeunten komt kats in de bonen met wearldwiede koördinoaten en GPS-techniek van satellieten. 

Op dit ogenblik zit der 1,5 meter in an verskil. Genog um auto- en smartphone-navvi’s kats op den biester te brengen. 

“As iej zelfsteurende auto’s in weelt voren, heb iej wal korrekte kaartgegewens neudig,” zea Dan Jaksa van Geoscience Australia tegen BBC News. “Wiej hebt hier trekkers dee zikzelf oawer boerderiejen dirigeert. As de plattegroond van de boerderieje aanders is as de kaartpeunten van den trekker’s GPS, kon den boer wal es een probleem kriegen.”

Um een duuster vuuroetzicht te ontwieken, woerbie as trekkers hele boerderiejen van de bene booltert, stelt et laand vanof den eersten januwoari de kaartpeunten noar et noorden bie. Tegen 2020 haalt de driewende plate dee peunten wier in en stoat vuur et eerst seend 1994 de analoge en digitale kaartpeunten wier liek.

Um disse gekhead vuur et vuurliggende te vuurkommen, mut der in 2020 een nog nöader oet te waarken programma kommen wat et verskil verdan bierekkent. “As wiej een syteem hebt wat zik verdan biestelt, kan de hele wearld et voort broeken,” meant Jaksa.

Australië zat töt 85 miljoen joar terugge nog bie den Zuudpool bie an. Vanof den tied treuk et aal mear oet mekaar. Australië skeuf eerst bie de Indiase Plate bie an, mer treuk zik doar ook wier van lös, misskien zo’n 3 miljoen joar wierumme.

Oawer 50 miljoen joar (a’w et beleawen magt) knapt Australië tegen zuudoost Sjina an, woermet at der ne nieje Himalaya ontsteet. Det is ene van de eerste puzzelstuks in et grote Pangaea Ultima, een megakontinent wat der oawer 250 miljoen joar zal wean. Zegt neet a’w et oe neet ezegd hebt. Tegen dee tied hebt ze trouwens vaste wal bettere GPS.


Duur Robin Andrews
1 augustus 2016
welle: iflscience.com
Oorsproonkelik: BBC News

Niej model kan teunen det Stephen Hawking geliek hef oawer zwarte geater

De Informasietegenstelling van zwarte geater geet wetenskoppers al 40 joar boawen de pette. (foto: Profit_Image/Shutterstock)
Ene van de langst bestoande mysteries oawer zwarte geater is wat der gebuurt as der kroam invaalt. Informasie kan neet rapper goan as et lecht, dus kan et neet oontkommen an een zwart gat. Mer vie weett at zwarte geater gröait en krimpt oawer tied en Hawking-stroaling lösloatt. Wetenskoppers brekt hier zik al 40 joar den kop oawer. Informasie kan neet zomear vort wean.

Natuurkeundigen Kamil Brádler van de Universiteat Ottawa en Chris Adami van de Stoatsuniversiteat Michigan hebt anteund at de informasie geheels neet vort is. Et wörd oawerdreagen van et zwarte gat in dee earder neumde Hawking-stroaling. Doarmet wörd meugelik een oold kosmologiemysterie op elöst.

Mear as 40 joar terugge köm Stephen Hawking met et idee det der wat deelkes oet den boetensten eanderraand van et zwarte gat mut löskommen, ondaanks det der niks an een zwart gat oontkommen kan. Dissen oetstoot zol oawer tied kracht van et zwarte gat vorthalen, woerduur as et kleaner wörd.

Den oetstoot keump neet van et zwarte gat zelf. Doarumme vreugen natuurkeundigen zik of wat der gebuurt met de informasie binnen de zwarte geater as ze verdwient. As de informasie vuur aait verlöaren is, betekent det ne brökke in de wetten van kwantummechanika. Dit leadden töt de Informasietegenstelling van zwarte geater.

“Et vroagstukke wör nooit beantwoardt, umdet Hawkings berekkening de oetwaarking van de stroaling op zwarte geater neet vatten kon,” zea Adami in ne verkloaring.

“Natuurkeundigen nömmen an at et zwarte gat met nen zetjen kleaner worden zol as de Hawking-stroaling de massa van et zwarte gat metneamp. Mer nums kon dit rekkenkeundig noagoan.”

Haalt Hawking-stroaling informasie oet zwarte geater? (foto: NASA/JPL-Caltech)

Um disse tegenstelling op te lössen, wörden verskeadene berekkeningen doan. Völle natuurkeundigen nömmen an at et op elöst zol wean as der ne sloetende benöadering van kwantumzwöartekracht köm. Algemene relativiteat en kwantummechanika zeent twee van de grötste kennisweenste van oonzen tied, mer ze waarket nog neet best nöast mekaar. Bie zwarte geater zeent beade deankrichtingen neudig.

Brádler en Adami’s model bekik de kwantumoetwaarking woer as Hawking-stroaling van keump. Met komputernoabootsingen leuten ze de zwarte geater zik oontwikkelen. Ze zaggen at de Hawking-stroaling kracht en informasie oet et zwarte gat haalden.

“Um disse berekkening te maken, mosse vie gissen wo as een zwart gat met et Hawking-stroalingsveeld ummegeet,” zea Adami.

“Der was ja nog ginne deankwieze oawer kwantumzwöartekracht wat zonne ummegaank kan vuurspellen. Et blik at vie ne gelearde gissing maakt hebt. Oons model is liek an Hawkings deankwieze in de limiet vuur vaste, onveraanderende zwarte geater.”

Öar waark, wat in de Physical Review Letters steet, is nen mooien trad vuuroet noar et begrip van zwarte geater. Aandere oonderzeukers probeert de informasietegenstelling op te lössen. Et verteelt oons neet völle oawer et vuurliggende deankwaark vuur kwantumzwöartekracht. Toch lik disse deankwieze vuur et griepen te liggen.

“Oons model is neet mear as det: een model. Toch he’w anteund at kwantum-verhoolding tusken zwarte geater en Hawking-stroaling froai woarskienlikk dezelfde egenskoppen hef as oons model,” zea Brádler.

 


27 april 2016
Duur Alfredo Carpineti

Welle: http://www.iflscience.com/physics/information-inside-black-holes-might-leak-out-somehow

Dit is wellicht de nieje Einstein

Sabrina Pasterski
Sabrina Pasterski kan de nieje Einstein wean.

12 januwoari 2016
Duur Farah Halime

Ene van de dinge dee as de knappe köppe doot bie et Massachusetts Institute of Technology (MIT) – nöast harsenkraken oawer de samenhaank van et heelal en sci-fi masjienekes in mekaar knooien – is vleegtugen kuren vuur de federale oawerhead. Dus toen as Sabrina Pasterski op nen koolden januwoarimoarn de kampuskantoren binnentreud um ne OK te kriegen vuur een eenmotorig vleegtuug wat he bouwd har, kon et nen normalen dag ewest wean. Behaalve det de kardoeshöarige, grootogige vleegtuugbouwster 14 joar was en der al zelf met evlöagen har. “Ik geleuwen et eerst neet,” herinnert zik Peggy Udden, nen sekretoaresse an et MIT, “neet bloots umdet he zo joonk was, mer ook een meadken.”

Okee, et is 2016 en begaawde vrouwleu zeent neet zeeldzaam bie et MIT; zowat de helfte van de studeanten is vrouwe. Mer iets an Paterski zorgen at Udden neet bloots et vleegtuug leut goodkuren, mer ook det he andacht kreeg van de heugste professors. Non, acht joar later, hef de slaanke 22-jöarige Paterski al een MIT-diploma in den tuk en is he een Ph.D.-kandidoate an Harvard. Paterski löt de natuurkeundige wearld goonzen. Zee oonderzöch een antal van de meest oetdagende en ingewikkelde zaken in natuurkeunde, net as Stephen Hawking en Albert Einstein (van wee as zinne relativiteatstheorie net 100 joar oold is) vroo in öaren loopbaan deden. Paterski gref in zwarte geater, zwöartekracht en ruumtetied. Zee probeert oonder mear better begrip te kriegen van “kwantumzwöartekracht”, wat ne verkloaring mut gewen an zwöartekracht binnen de kwantummechanika. A’j doar wat in ontdekt, kon oonze kennis van et heelal wal es kats op de skuppe goan.

Op öare strakke website steet tusken de völle veardigheden: “de sierlikhead in de chaos veenden.”

Hee is non ook in de kieker bie NASA. Ook? Jeff Bezos, oprichter van Amazon.com en lochtvoartontwikkel- en -bouwbedrief Blue Origin, hef öar ne bane too ezegd zo gaauw at ze der kloar vuur is. Toen as OZY vanear in nen e-mail vreug of et anbod nog geuld, zea Bezos: “God, yes!”

A’j nen die-hard volger van natuurkeunde zeent, he’j wellicht eheurd van Pasterski en öare verslagen ezeen oawer semiklassieke Virasoriese symmetrie van de S-matrix van kwantum-zwöartekracht, of oawer Low’s halfleaidende zachte theorem as ne symmetrie van QED (beaide oawer maneren um den vörm van ruumte en zwöartekracht te begriepen en beaide de eerste twee verslagen dee as he ooit skreef). Hee is ne Cubaans-Amerikaanse dee as opgröaiden in nen vuurstad van Chicago. Hee hef gin Facebook, LinkedIn of Instagram, en ook ginnen smartphone. Mer hee waarket wal regelmoatig ne flantuutloze webstea bie met de naam PhysicsGirl. Doarop steet ne lange lieste van zaken dee as he doan hef en kan. Ene doarvan: “sierlikhead in de chaos veenden.”

Pasterski vaalt op tusken een gröaiend antal verske ofstudeerde natuurkeundigen in de VS. Der warren der 7329 in 2013, dubbel zovölle as de 3178 in 1999, et leegste in 40 joar, volgens et Amerikaanse Instituut vuur Natuurkeunde. Nima Arkani-Hamed, nen professor an Princeton den as de Fundamental Physics Prize wun (nen inwiedingspries van dree miljoen dollar), zea det hee “machtige dinge” heurd hef oawer Paterski van öaren adviseur, den Harvard-professor Andrew Strominger, den as binnenkort een oonderzeuk oetbrech met den natuurkeundigen superstear Hawking. Zee hef ook al hoonderddoezenden dollars an beurzen van de Hertz Foundation, de Smith foundation en de National Science Foundation ekregen.

Pasterski, dee as sprekt met rappe kuiersalvo’s, zeg at he aait an etrökken was töt et oetdagen van et onmeugelike. “Duur joaren de greanzen verleggen van wat ik bereiken kon, köm ik bie natuurkeunde oet,” zeg hee vanoet öaren sloapkamer op Harvard. Mer hee kuiert as of et gin waark is: hee neumt natuurkeunde “elegaant” mer ook vol “nut”.

Ondaanks öaren indrukwekkenden stoat van dienst, zat et MIT Paterski toch op de wochtlieste toen as ze zik anmeeldden. Professors Allen Haggerty en Earll Murman warren kats van et rabat. Udden har öar een filmken eteund woerop Pasterski öar vleegtuug bouwden. “Den moond völ oons nen eande lös toen a’w et zaggen,” zea Haggerty. “Wat zee allemoal geet können is ongekeand,” De twee deden een good wöardken vuur öar, woernoa as Pasterski der hen meug, en oeteandelik ofstudeerden met gemiddeld ne 5.00, et hoogst meugelike antal peunten an et MIT.

Pasterski is ennigst keend. Hee kuiert wat ongemakkelik en slot alle zinnen in öare e-mails of met smileys en oetrooptekens. Hee zegt det he een antal gode vreanden hef, mer nog nooit verkering ehad hef, alkohol edreunken hef of ne sigarette rookt. Pasterski zeg: “Ik bliewe lewer skoarp, en ik hoppe a’k bekeand stoa um wa’k doo en neet um wa’k neet doo.”

Ondaanks at mentors natuurkeundigen roem vuurspelt, blif Pasterski met beaide bene an de groond. “As nen theorist beweart at he wat spesjaals  oetdoktert oawer nen langen tied, kö’j der doonder op zeggen at et um neet lukket,” zeg hee. En ondaanks Bezos zin anbod is et plaatje vuur ofstudeerde wetenskoppers in de VS neet roosklurig: volgens et leste oonderzeuk van et Amerikaanse bureau vuur de stoatistiek krig mer 26 perseant van de ofstudeerde wetenskoppers waark in öar vakgebeed, terwiel as zowat 30 perseant van de natuur- en skeaidkeundigen bie de dure löp. Pasterski lik onverstoord. “Natuurkeunde is van zikzelf opweendend genog,” zeg hee. “Et is gin van-negen-töt-vief zaak. A’j meu zeent goa’j sloapen, a’j et neet zeent, doo’j an natuurkeunde.”


Farah Halime
Twitter: @farah_halime

Skriewster bie OZY
Farah is ne Brits-Palestiense in Brooklyn, den as nog aait de vrömde gebroeken van Niej-Yorkers probeert oet te veugelen. Öar woark is oet egewen in de New York Times, Financial Times en de Wall Street Journal. Ook hef he een blog met de naam Rebel Economy.

Welle: http://www.ozy.com/rising-stars/this-millennial-might-be-the-new-einstein/65094