Nye stemronde vuyr Skotse ofsplitsing

Nicola Sturgeon van de SNP. (foto: Getty/bbc.com)
Nicola Sturgeon van de SNP. (foto: Getty/bbc.com)

Volgens de Engelse BBC hef de Skotse regæring een vuyrstel vuyr een nye onofhånkelikhædsstemming utgewen.

In et plan ståt vuyrstelle åwer et regelen van et verloop der van, de stemwyse en et tellen van de stemmen.

Vörste Minister Nicola Sturgeon zæ at Skotlånd müt nådenken åwer ofsplitsen, duyr den utkomst van de Brexitstemming.

Zey zæ dår by at een referendüm enkel hölden worden zal, as Skotlånds belang in et gedrang kömp.

Et is dan an et Skotse parlement (wur as ne klæne mærderhæid vuyr ofsplitsing is) üm te besluten of de stemming duyrgeyt. Dårnå vrågt ze de regæring van et VK üm ne Section 30, ne tostemming üm et referendüm duyr te zetten.

Et vuyrstel wör formeyl utgewen duyr Grondwetssekretåris Derek Mackay, terwyl et Skotse parlement offisjeyl met verlof is töt tokommende wekke. Der steyt in at alle stemmingen in et vuyrliggende ongevær etzelfde müt verlopen as denne van 2014. Tu verwörpen de stemmers de ofsplitsing met 55% tegen 45%.

In et plan steyt onder mær et volgende:

  • Et wörd op dit ogenblik annömmen at dezelfde rechtlynige vråge wyr steld wörd – “Müt Skotlånd een egen lånd worden, te jå of te nee?”
  • De Skotse regæring höld zik toch et recht vuyr üm et in åndere wörde te vrågen, üm een onofhånkelik oordeyl vaste te stellen.
  • Ook 16- en 17-jårigen en lö ut ÖÜ-lånden dey in Skotlånd wont, magt stemmen.
  • Et referendüm hef wyr ginnen zül vuyr minimalen opkomst vuyr stemrechthebbers
Dudelzakspöller in tradisjonele Skotse klære. (Foto: rgbstock.com/ColinBrough)
Dudelzakspöller in tradisjonele Skotse klære. (Foto: rgbstock.com/ColinBrough)

De vuyrstelle zint nu vry gewen vuyr et volk. Y könt ze inzeyn töt 11 januåri ankommend jår.

Mer VK-blywers hebt tegenwörpen at de Skotten der gin dörst op hebt üm wyr een “vaag” referendüm in te gån.

Skotlånd stemmen verleden jüni 62% tegen üm in de ÖÜ te blywen, terwyl as et VK in totaal vuyr utstappen stemmen. Sturgeon deyd dårop Skotse ambtenåren bod dat zey nye plannen vuyr ne nye ofsplitsingsstemronde maken mossen.

Toch lykt peilingen ut te wyzen dat der nit mær lö vuyr ofsplitsing by kömmen zint nå de Brexit-stemming. Ne klæne mærderhæd van de Skotten wil nog altyd in et VK blywen.

Een antal SNP-lö hebt Sturgeon wårskouwd det zey der nit te “håstig in müt vlegen”, vuyr at zey zeker is at zey et ook echt winnen kan.

In ören bygånden breyf skreyf Sturgeon at de regæring belöwd har at et Skotse parlement et recht har üm ne nye stemming te holden as Brexit der duyr köm. “Disse regæring blif beræid üm met et VK samen te warken en te onderhåndelen åwer een tokomstig verbond met Öropa. Ene wat gehör gef an de mæning van ne machtige mærderhæd binnen et Skotse volk, en den as good is vuyr et Verenigd Köninkryk in et geheyl.”

Artikel geyt verdan onder advertænsyfreshtext-anpriezing1

“Wi zölt met opbouwende vuyrstelle kommen dey in et belang van Skotlånd zint, en tegelyk de regæring van et VK ne kåns geywt üm te låten zeyn at ze Skotlånd as gelyken partner zeyt.

“Mer as dudelyk wörd at Skotlånds belangen enkel duyr ofsplitsing et beste beskarmt wordt, müt et Skotse volk de mögelykhæd krygen üm der nog ne mål åwer nå te denken,  en wa vúyr at et VK ut de ÖÜ geyt.”

May and Sturgeon
May en Sturgeon komt ankommenden måndag by mekånder. (foto: PA)

Sturgeon kik der ankommende måndag by Vörste Minister Theresa May van et VK in Londen achterhen. Zey zæ at de kommende wekken Skotlånds stæ in Öropa starker verdædigd worden zal.

Zey wol met tospitste vuyrstelle kommen üm Skotlånd in de Öropese markt te holden, zelfs as de rest van et VK der uttrid.

Dårnöst zal zey opsprekken vuyr “flinke machtsutbræding” vuyr Holyrood, as onderdeyl van de onderhåndelingen åwer Artikel 50, en åwer internasjonale deals met åndere lånden en åwer immigrasie.

Theresa May zæ juyst at alle delen van et VK de ÖÜ zölt utzwæien. Dår was vuyr Skotlånd ginne utzondering by. Toch wil zey wal hören wat Sturgeon te vertellen hef åwer Skotlånds tokomst in de ÖU.

Nog vuyr at et vuystel utköm, zæ Skotse Beholdingsgezinde læder Ruth Davidson at öre partye alle vuyrstelle vuur een tweyde referendüm op alle mögelyke wyzes anvechten zal.

“Verdeylpolityk’

“In stæ van Brexit te bruken üm der zelf better van te worden, zol Nicola Sturgeon samen warken met de Engelse regæring üm de kånsen en gevåren van Brexit vuyr de Skotse indüstryen en åndere sektoren ut te duytsen” zæ Davidson.

De tweyde Skotse sekretåris vuyr Labour, Dave Anderson MP, vönd Sturgeons anpak “rukeloos”, en zæ at zey “absoluyt nit op hülpe van Labour müt rekkenen. Et gef an at öre höwdzaak is üm et lånd te verdeylen, en nit te kyken når de nödige verbetteringen in unze skolen en zekenhuyze. Uns lånd is al slim verdeyld noa de Brexit-gok van de Tories. Een tweyde kysronde is et leste wat unze fragyle ekonomy kan hebben.”


Welle: bbc.com

Wetenskoppers van de wieze: dit deer kan 500 joar worden

Den euldsten Greunlaandhaai kan Kolumbus nog keand hebben.

Oondervorskers takelt nen greunlaandhaai an boord. Moonsters van de deers gungen noar et Deense Oarhoes. (Foto: Julius Nielsen)

“Et is aait wier opmaarkelik wo oold at deers köant worden. Van wat skoaldeers was al länger bekeand at ze tegen de 500 wordt. Mer waarveldeers, det is niej,” zeg Jørgen Schou Christiansen van de UiT, de noorske arktiese universiteat.

Hee hulp bie een groot oonderzeuk noar greunlaandhaaien, wat verleden wekke vriedag op de vuurziede van et wetenskopsblad Science proonken. Non pikt et de grote Amerikaanse kraanten New York Times, Wall Street Journal en et blad National Geographic ook op.

Mysterieus
Greunlaandhaaien bliewt een mysterie van de zee. De gelearden weet der nog neet völle van.

– “Vie weet nog hoaste niks. Earder meane vie at vie genoog wussen um ne as ne bedreigde soort in te delen, vuur at vie oontdekken at vie der nog hoaste niks van weet,” zeg Christiansen.

Deers dee at non leawt, köant Kolumbus nog keand hebben
Earder deden oondervörskers bekieken wat greunlaandhaaien ett. Non hebt ze de leaftied bepoald. Den oetkomst was opkiekensweard.

– “Vie wussen al at ze vake wal 100 töt 200 joar wordt. Mer et nieje oonderzeuk wis oet at ze mangs wal de 510 joar haalt,” zeg Christiansen.

Met aandere wöarde, as Kristoffer Kolumbus nen jongen greunlaandhaai zeen har toen as hee in 1492 noar Amerika zealen, har det deer et töt 2002 können noavertellen.

– “Der haank nog wat onzekerhead roond de oetkomsten, mer in ieder geval köant ze 270 joar worden. De grötsten, meane vie, köant töt wal 510 joar oold worden,” zegt den oondervorsker.

(verhaal geet wiedter oonder foto)

Oogleanzen
Et oonderzeuk doeren 14 joar en wör bie Greunlaand heulden. Ene van de oetdagingen was at de greunlaandhaai aander beenweefsel hef as aandere visken.

– “Vie mossen wat aanders bedeanken, dus toen kömme vie bie oogleanzen. Det is bie haaien een hard weefsel wat informasie oet de umgewing metdreg van seend et deer geboren is. Doarmet köant vie de leaftied van de haai skatten”, vertealt Christensen.

Vorskers in et Deense Oarhoes oonderzöchten et oogweefsel. Zee zeent eksperts in radiokolstofdatering, de standaardmetode bie archeologie um leaftied te bepoalen. Doar köm oet at wat deers al heel wat zeen hebt.

– An et eande van de joaren ’50 en ’60 deden de VS en de Sovjetunie preuwe met kernspringstof. Den oetval van radioaktieven kolstof is nog dudelik in de leanzen van deers oet den tied te zeen,” weet Christensen.

Kennisriege: De Greunlaandhaai

foto: NRK/Armin Mück
  • Kan 5,5 meter laank worden en mear as nen ton weagen.
  • Wörd et euldst in et noorden. Keump vuur in den noordeliken Atlantiesen Oseaan en van de Noordzee töt an et zudelike Engelse Kanaal en Cape Cod in Amerika.
  • Leawt meestentieds deep. Is zeen op 2200 meter deepte bie nen temperatuur van 0 – 7 °C.
  • Lik laankzaam en verdwaasd, woer as de Latiense naam ook op wis: Somniosus, den sloaperigen.
  • Vaank prooideers zo as kabeljauw, zeeveugel en zeeheunde.
  • Köant froai oold worden en et was bekeand at ze 200 joar haalt. Niej oonderzeuk stelt det noar boawen bie: köant 500 joar worden.
  • De noordelike laanden hebt der völle op jaagd. Vuural umdet ze nen groten leawer hebt, woer as traan en laampöllie oet haald wör.
  • Leuten zik bie anvaank rap vangen, mer duur oawervisken wörren ze ne bedreigde soorte.
  • De viskerieje wör zikzelf de baas roond 1950, mer gung nog verdan töt de joaren ’70.
  • Et vleais smaakt noar ammoniak, mer geeldt in Ieslaand as delikatesse. Doar greawt ze ze eerst töt 3 moand in in et kiezelstraand um of te staarven, dan wasket ze et vleais en hangt et nog ne moand of wat te dreugen. Wellen Havforskningsinstituttet (imr.no), Et grote Noorske leksikon (snl.no) en fiskeri.no.

Duur Simen Follesø Røiseland
11-8-2016
Welle: NRK.no