Klacht oaver welsk in welsk kafee – Kafeeholder reageert prachtig

Kafee Y Sior in Bethesda, Bangor (foto: Google)

Kafee Y Sior (The George) in et Welske Bangor kreyg up TripAdvisor van nen reviewer ’n bård der af ümdat de ‘gäste allemål welsk köyerden’ as see dår warren. Den kafeebaas slöög prachtig terügge. Dat skrivt WalesOnline.

Reviewer Jon G lööt verleyden weake ne bytende eynsterrenreview achter vöär The George Pub (ouk Y Sior enöömd) in Bethesda, in County Gwynedd. Vulgens üm güngen andere anwesigen oaver van engelsk når welsk so gau as hee et kafee binnen köm med syne kameröäde.

In de inmiddels vurtehaalde review skreyv Jon G:

Een koppel van uns köm binnen nå ne wandeling döär de streake. Medeyn toon as wy bestelleden, wüssen de stamgäste dat wy engelsk warren en begünnen se in et welsk en lacheden uns uut. Dårnå dreyeden se de jukebox härter, so dat wy unsselv nit mear kunnen höyren. Wy hebbet em der rap uutdrünken en sint når de nöästliggende pub egån. Düs toon as de rest van uns 15 der by köm, hebbet wy nen mooyen oavend ehad. Hebbet see mooy pech. Wy kumt in yder geval nit wyr.”

As wyrwoord skreyv kafeebaas Dewi Sion dat Jon G de verkeerde pub reviewed had:

Unmündig danksweard vöär uwen review. Ik kan u seggen dat ik et med völle wille leysen hebbe. Verveylend ja, wat y by den/ne pub beleyvet hebbet. Ik hebbe precys etselvde ouk al es medmaket as wy med nen koppel möäge med vakanty warren in Hongarye, Frankryk, Spanje en Düütskland. Wy warren kats üntersteböäventen dat toon as wy een kafee ingüngen dat dan yderene in hongaarsk, fransk, spaansk en düütsk begün, in steade van welsk! Verrassend is ouk dat et vaker vöärkümt, want nen kündigheid van my uut Amadeupland den vlöyend amadeupsk kan, vertelleden my es dat hee in Shropshire was en dår dörst kreyg. Syn verdreet was groot toon as hee vernöäm dat yderene so oavergüng van amadeupsk når engelsk! Dårüm düs myne uprechte veruntskuldigingen. Mär üm earlik te weasen dücht my dat y een beaten bevöäroordeyld sint in uwen review.

Sion sat den reviewer der mooy up en sea ouk dat hee hoapeden dat den reviewer nooyt in synen pub kümt:

Dat esegd hebbende (ik kan ouk nit hellig blyven), vergeave ik u, want y hadden düdelik gin idey wår y warren. Et bewys dårvöär is simpel: der is in den wydten ümtrek gin ander kafee, düs y köänt med ginne möygelikheid når den nöästliggenden hebben egån. Ouk kan sik nüms van de stamgäste uwen kumst herinneren en earlik esegd hoap ik dat y dat med so ne holding ouk nooyt doot. As y et dan toch doot, stelt u dan eyven vöär in wat vöär språke y mär wilt, mär sorget dan wal dat y et welsk vöär ‘der uut’ en ‘unbenül’ verståt.

Et kommentaar up TripAdvisor is inmiddels vurt ehaald. (foto: TripAdvisor)

Tegen WalesOnline sea Sion dat et nit et earste mål is dat hee kwådspreakerye oaver et welsk tegenkümt:

“Ik sin der wal klår med dat lüde kommentaar hebbet up welskspreakende lüde. Dårby hevt hee dücht my den verkeerden pub ereviewed. Ik kan my so ne gruup nit höygen en anderen hyr ouk nit. Hee had et ouk oaver de jukebox, mär den van uns was dat wekkenende kapot. En ja, wat lüde hyr köyert nu eenmål welsk. Sommigen köänt geheyls gin engelsk. Anderen wal. Et is nen gastvryen pub, nüms sal hyr so van språke wesseld hebben.”

Ouk anderen reagereden up Jon G. Eyne sea: “et is de earste språke van et dorp en düs ouk in et kafee.” Een ander sea: “Dissen review segt mear oaver de skryver dan oaver et kafee.” Ne darde sea: “Et is ne welske pub, mär touristen wordet med oapen armen untvöngen. En sowat yderene kan engelsk.”

Et welsk, ouk wal es walisisk of kymrisk enöymed (Cymraeg in et welsk) is ne officiële keltiske minderheidsspråke in et westen van et Vereynigd Köninkryk. Et wörd döär so’n 800.000 köyerd en dat antal grööyt alle jåren.

Doar köant wiej wat van learen: Welske sproake krig een miljoen sprekkers tegen 2050

Een plaatsbrödken in et Welsk, wat internasjonaal vuural bekeand steet as of der ne katte oawer een knöpkesbröd waandeld is.

Terwiel as Platsprekkers in Nederlaand met een slappe oetvlochten smiett as “leart de keender mer Engels, doar hebt ze völle mear an as Plat,” doot de leu in Wales der zelf ofstaand van, löt de BBC weten. Op et waark krieg iej ja net zovölle terechte in de ene sproake as in de aandere, as iederene deezelfde sproake keant.

Doarumme hef den eersten minister van Kumrië (zo as Wales in et Kelties heet) ezegd op et Eisteddfod, een festival vuur Welske kultuur, at der nen miljoen Welske sprekkers mut wean tegen 2050. Carwyn Jones benoadrukken et belang van et waark, de familie  en den vuuroetgaank as andachtspeunten.

Alun Davies, de Welske sproakminister, gavven too at et “een met opzet roosklurig” doel is, terwiel as Plaid Cymru’s Sian Gwenllian de ankondiging “wier nen keunstgreep” neumen. Toch is et priezensweard at der leu op hoge steas zovölle wearde hecht an öare sproake. Mennig Platsprekker in Nederlaand zol der good an doon um et doar es wat van of te kieken. Bie oons blif et meestentieds bie noodropen at oonze sproake vergeet, terwiel as der nums de peddels pakt en begeent te roeien.

Ne telling in 2011 leut nen val in et antal Welske sprekkers zeen van 582.000 in 2001 noar 562.000, ongevear een op vief inwonners. In vergeliek hef Tweants ongevear 630.000 sprekkers, wat mer een heel klean deel is van de 4 of 5 miljoen sprekkers dee as et Nedersaksies bie mekaar hef. Met oonze Duutse noabers der bie. Toch weelt oonze leu nog aait neet wiedter as öar egene döarpke kieken en neumt et Plat van vief kilometer wiedterop “totaal aanders”. Doarduur bestoat der hoonderden ofslöttene heemkeundeklubkes, dee as zik bleend staart op öar egene dialekt van 50 joar terugge en dee as allemoal egenhaandig et rad vanniejs probeert oet te veenden. Ze zollen der good an doon um der es wat vaker bie mekaar achterhen te kieken.

Oet van ooldsher Welske gemeenskoppen trekt jonge leu vort vuur waark, terwiel as legere huzeprieze wier volk antrekt wat de sproake neet keant. Bie Wearldsproake hebt wiej dat vaker heurd.

Ministers dee as verleden moandag et Welske parlemeant bie mekaar reupen in de National Eisteddfod in Abergavenny, Monmouthshire, neumen juust ne gröai in de vroage noar Welsk oonderwies as ne readen um positief te deanken. Ook in et Nedersaksiese gebeed wörd alverdan mear um Plat op de skolen evroagen en bie oonze noabers gebuurt det mangs al.

Op zes peunten wörden vuurstellen maakt:

  • Planning – wodöanig maakt wiej de Welske sproake een vast oonderdeel van et dagelikse leawen.
  • Dageliks leawen – roopt leu op um Welsk te broeken en respekteert dee wat et doot.
  • Oonderwies – wodöanig krieg iej dee leu an et Welsk op skole, in et heuger oonderwies en in et volwassenoonderwies.
  • Volk – de sproake duurgewen an de keender en et broeken op et waark.
  • Hulpe – met wöardebeuke, digitale middelen en media in et Welsk.
  • Rechten – wetten opstellen dee as Welsk nen offisjelen stoatus geewt en zorget at et broekt blif worden.

“Wiej zeent een greuts tweesproakig laand,” zeg Jones. “Wiej hebt et volste vertrouwen at et gesprek wat wiej hier vandeage anzwengelt oons helpet um de sproake te loaten gröaien, zodet et wier een leawendig deel van oonze gemeenskoppen wörd.” Oonderwiel hef Nederlaand veer sproaken, mer wiedgoande hulpe van de Nederlaandse regearing blif oet. Behalve vuur et Freesk, umdet de Freesken gewoon mear met nen voest op toafel dörft te houwen. Nen oproop vuur RTV Oost van de Tweantse Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik um wat met oonze sproake te doon is nen trad in de gode richting. Toch is et dan wier kenmaarkend vuur oonze sproaksituasie at den oproop in et Hollaands was. Zelfs den grötsten Platfanaat dörft in et openboar nog aait gin Plat te kuieren.

Freeske woarskouwige vuur den hoond. Zelfs a’j gin woard Freesk verstoat, begriep iej et wal.

Oonderwiel kleenkt in Wales striedlustige geluden. Davies: “Et is ne grote oetdaging, mer dee köant wiej an, umdat wiej vanoet een krachtig oetgaankspeunt oetgoat.” In Nederlaand goat der ook regelmoatig stemmen op um wat met oonze sproake te doon, mer dan zeet leu meteen al nen hoop bearen op de weg. Nums wil wat inleaweren, umdet ze allemoal meant at zee et beste Plat kuiert. En dan geet et met kuieren hen.

De Welske regearing deed vuur dree joar terugge een oonderzeuk noar de “nasjonale kuierieje” oawer et broeken van de Welske sproake, noa de oetslag van dee telling. Jamie Bevan, vuurzitter van de Welske sproakroad Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, zeg at der seend dee tied völle plannen maakt en oetgewen zeent, mer det ze “nooit helemoals duurvoord zeent”. Doarumme veendt hee: “Et is dus heel apart at de regearing non wier een oonderzeuk insteelt. Welsk as ne leawendige sproake lig op et gat – vie raakt alle joaren 3000 sprekkers kwiet.”

Plaid Cymru’s Sian Gwenllian veend et doel van een miljoen wal mooi, mer zeg doarbie: “Wiej hebt niks an wier nen keunstgreep, wiej köant de tied non wal better broeken.” Neil Hamilton, leader van de UKIP group in de Welske Road, kon zik veenden in de toozeggingen, mer vullen an: “Wiej mut neet kuiern, mer anpakken.” Heurt heurt, of neet dan.

Suzy Davies AM van de Welske Konservatieven meant at “de leu zik nog zöalt versloeken in de oetwaarking van disse plannen.” Ook det keump regelmoatig in disterieje oawer oonze sproake terugge. Mer det is ginnen readen um et neet te proberen. As iej doarumme mer niks doot, boert et sowieso achteroet.

As antwoard op de annames at et wier een völs te groot plan was, zea Jones: “Vuur de verkiezingen was der dit doel nog geheels neet. Een miljoen is völle, joa. Doarumme is et belangriek at wiej good lustert noar de gelearden, zodet et doel haalboar wörd.” Der is dus hoppe vuur et Welsk. En vuur et Nedersaksies?


Welle: BBC.com
1 augustus 2016