Den twentsken insluup-R: unik in Neaderland?

Foto-opname: Erin Nielson/YouTube.

Den klank wår as y lüde in Neaderland et slimste met upporket, is med afstand de R. Vulgens weatenskapper Koen Sebregts, den as der up afstuderen, spreaket wy den by mekaar up wal 20 verskillende wysen uut. En wy hebbet allemål starke vöärköären wu as et müt.

Vöär syn undersöök richeden Sebregts sik up 6 steyden in Neaderland en Belgye. Dår drünk hee koffy med willeköärige lüde en löyt hee ze verskeidene sinnekes vöärleasen.

Jammer genog spöllen sik dat allemål buten et neadersassiske deyl van Nederland af. Toch löt hee syne slotsummen der wal up slån. As hee nu in Enske of in andere neadersassiske steaden koffy drünken har, was üm nog wat mooys upvöllen:

In Twente (en vaste ook wal dårbuten) köyert de lüde non-rhotisk. Dat wil seggen dat se (in de meyste gevallen) den -r nit uutspreaket as hee nå nen klinker kümt. As vöärbeeld: darteen jår wörd uutspröäken as datteen joaah.

Dit is nog nit so ne grote verrassing. Wat dan wal? Dat et Twents, lyk as et Engels, nen linking en intrusive -r kent. As nen -r in ne lopende sinne tüsken twey klinkers kümt, wörd hee vöär et gemak toch uut espröäken. Dissen -r verbindet de twey klanken an mekander. Dat skeylt een mål stotteren. Dat wörd mooi düdelik as wy et vöärbeyld van hyrboaven der by neamt en uutbreidet: hee is datteen joa-R-old.

Nog vrömder: in een paar wöörde kümt der inenen nen -r by in, dee as helemål nit by et woord höyrt! De insluup-R!

In et understånde filmken van Travelling Twents sint disse spreakwysen good te verneamen:

Vanof 1:01 minüte wörd der segd:
Wy gåt nu nå(r) de voagelkykhütte. Den is de(r) speciaal too-R-ezat, ümdat in dit nye natu(r)gebeyd hele speciale voagels, dee up de rode lyste ståt, hy(r) good terechte köänt…

En up 1:12 min:
Wårümme gå-R-y nu med up sonne tuur?

Ümdat et skynbår lastig is üm rechtstreyks van ne å når ne y te springen, drükked nen döärsnede Tükker der nen -r by tüsken. So hoov y nit te stoppen met geluud maken en kön y den -r bruken as treadplanke um makkelik van klank te wesselen.

Ouk in de twentske regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond reagent et insluup-r’en, te hören in et filmken hyronder. Wy geavet hyr vör uns eygene luie gemak eyn vöärbeyld.

Op 15:15 min:
Ik sea-R-allenig…”

En up 17:12 min in datselvde filmken wörd et helemål bunt. Dår verandert Minie et sinneke “as hee nu…” in “arre nu“.

Mä dat hef wear ne andere oorsaak en is wear een ander verhaal.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.