Segswyser #1: Kats van ‘t rabat

Wy köyeret vake sunder der by nå te denken. Segswysen wordet herhaald en herhaald, mär wy weatet nauliks wår as se wegkoamet. Seker as et oaver neadersassisk geyt. Dårümme kümt Werldspråke nu med de Segswyser. Korten uutleg oaver segswysen dee as wy dageliks bruket. Yder mål behandelet wy ne andere segswyse. Dit mål: Kats van ‘t rabat (af).

In ‘n Achterhook, Twente en Salland is ‘kats van ‘t rabat’ ne vake höyrede segswyse. Et bedüdet: untdån weasen, untsteld, slim van de wyse brachted. Meysttyds nå slecht nys of ne unverwachtse geböärtenis. byvöärbeyld in de sinne: “Döär et harte vüerwark was unsen hund kats van ‘t rabat.” Of  “Nina wör afweasen by de sollicitaty, dårvan was see slim van ‘t rabat.”

In et twentske Ryssen is der noch ne andere variant: kats UP et rabat weasen. Dit bedüdet jüüst dat et bericht positiv was. “Doo as de skoolkinder höyreden dat se vöär et skoolreiske når et pretpark güngen, warren se kats up ‘t rabat.”

Et wöördke kats likt ne verbastering van et düütske ‘ganz’, wårby de sachte -g (as in Geist) härter wörden is töt ne -k. De -n is nå verloup van tyd döär ‘n nöäse verdweynen.

Timmerye

Halvholtsrabat. (foto: gadero.nl)

Mär dan et woord rabat. Dårvöär sint verskillende verklåringen. Med de höyvdstad van Marokko hevt et weinig te maken. En wy hebbet et ouk nit oaver körting by ankoupen. Nee, wy müt et körter by huus söyken. Heyl vöäle lüde weat al geheyls nit dat se vake rabat achter in ‘n hof hebbet.

Rabat is ne wyse van planken stapelen vöär sküttingen en sköppewanden. Disse planken hebbet een uutskülped boavendeyl (et rabat) en ne inkeyping an de underkante. Döär de planken med de inkeyping oaver de uutskülping van de plank der under te låten låten oaverlappen, kryg y een mooi strak resultaat. Et sorget der ouk vöär dat et reagenwater good kan afloupen. So hold y skimmel en holtrot länger teagen.

As y düs kats van ‘t rabat sint, heb y ne lösse planke en kloppet der van et heyle verband niks meyr. De wande is nit meyr wind- en waterdicht. Et kostet knooyen üm dat wear terechte te krygen.

 

Bosbouw

Rabattenbos (foto: wikimedia.org)

Ne alternative verklåring vöär de uutdrukking ‘kats van ‘t rabat’ kümt uut de bosbouw. Et hevt te maken med laegliggende landskappen.

Vöär et kweaken van böyme up natten grund wordet uphöygingen (de rabatten) anlegged döär lange gröppen te graeven. So kan et water weg en ståt de böyme dröyge. As y in disse beteakenis Kats van ‘t rabat sint, stå y düs med de beyne in ‘n drek.

 

Ne andere möygelikheid is dat as nen boum van et rabat haled wördet, he eyrst ümme höwwen müt worden. As y uselv dårmed vergelyket, sin y düs kats ‘t understeboaven, untwörteld, uut uwe vaste standplaatse haled.

 

Doot der wat med.


Selv ideyen vöär de Segswyser? Doot uns ne e-duve, of skryvet et up Facebook.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.