PODCAST | Wår kümt språke weg?

Ydereyne kan et, nüms weat wodöänig.

In podcast nummer 33 bekyket wy wår as et menskelike vermöygen töt spreaken wegkümt. Wy holdet wat weatenskappelike gedachten teagen et lecht, mär ouk wat gelöyve der oaver leyret.

Dissen afsnid up YouTube bekyken.
dissen afsnid up Spotify anhöyren.

0:45 – Wo warket dat spreaken nu feitelik? Wat geböärt der in den hals as wy dat doot? Wo maket wy klanken?

2:06 – Wat segt gelöyve (byvöärbeald den Bybel) oaver et untstån van språke (hint: nit so vöäle). En wat hadden dee lüde in Babylon by den eande?

4:00 – Uns språkvermöygen hevt uns een heyl grout en leavensgevöärlik nådeyl upeleyverd. Wy sint et eanigste weasen wat sik kan versluken!

5:00 – Begün språke wal med spreaken? Psycholoog Michael Corballis dächt der et syne van. Hee meynet dat et wal es med gebåren begünnen kan weasen. As y kyket når ape, see y dat dee ouk flink wat afmanualet.

5:55 – Koko, nen ‘spreakenden’ gorilla, kenden meyr as 1000 gebåren. Se konde selvs gräpkes maken.

7:00 – Döärdat wy up den duur rechtup güngen loupen, kreagen wy de handen vry. Dat gavven rüümte üm meyr te gebåren. Mär as y underwyl ouk noch nen spear of vuustbyle vaste hebbet, müt y anders düdelik maken wat y wilt. Med gelüüd en et gesichte, düs.

8:00 – Argens in Afrika is nen koppel chimpansees dee as mangs med stökke alg uut nen vyver visket.

8:25 – Dan Everett, nen bekenden språkenkündigen, bewäärt at de Homo Erectus slim organiseerd was en dinge deade dee enkel in oaverleg med anderen terechte te krygen sint.

9:00 – Oaverblyvsels van ne Homo Erectuskolony sint evünden up et eiland Flores in Indonesie. Dat is nen heylen ende swemmen. Te wyd selvs. Düs müt se der med ne boot hen evåren weasen. Dat kostet afstemmen en oaverleggen.

9:38 – Homo erectus had nen hals as nen gorilla. Dår valt nit vöäle med te küren, mär dat hoovt ook nit. “Nen swyger oavertreft nen spreaker.”

10:00 – Everett hevt et Pirahã undersöchted, ne inheymske brasiliaanske språke med mär 11 klanken. En toch reddet se sik der best ümme.

10:30 – Noam Chomsky, nen amerikaansken filosoof, gelöyvet in Universäle Grammatika. Dat wil seggen dat alle kinder een angeboaren gevöyl hebbet vöär språkstruktuur.

11:24 – In alle språken heb y woordkategoryen: selvstandige naamwöörde (nomina) en warkwöörde (verba). Dee eyrsten beskryvet wat et is, dee tweyden wat et düt.

11:40 – Wårümme köänet wy med ne harke wal harken, mär med ne vorke nit vorken?

11:55 – Nüms hevt ooit ne lyste kreagen wat der wal en nit kan in ne språke. Dat vööl y an. Mär wo kan dat toch?

12:12 – In alle språken kön y sinnen (satsen) maken dee as noch nooit eyrder esegd sint.

13:00 – De öldste menskelike resten stammet uut Afrika. Eygenlik is dan et neadersassisk ouk ne ård afrikaansk.

13:20 – Med een beaten gesund verstand sint der heyl wat verklåringen te bedenken vöär et untstån van verskillende språken. Oorlog, verskel, andere ümgeaving, nye technology, underdrükking, en so vöördan.

14:55 – Neadersassisk hevt heyl wat franske, latynske en engelske wöörde. Ouk uut et Wolof en Bahasa Indonesia en selvs uut Australie.

15:34 – Binnen alle språken sint ofspraken oaver wat y wal en nit köänet seggen. Dat is dan weader kultuur.

16:05 – Meskeen makeden unse vöärolden al dusenden jåren gelüüd en wörden se dårnå pas selvbewüst en güngen se der oaver nådenken.

16:48 – As y lüde gåt dwingen üm ne språke up ne bepålde wyse te gebruken, höldt et händig an up te bestån. Dan is de wille der af. As et so müt blyven as et was, kan et nit meyr medkommen med nye technology en andere untwikkelingen.

Reklame FreshText
Sponsor: FreshText – de meyst friske teksten van Twente en wyd dårbuten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.